تبلیغات
زرتشت - جشن سده پر شگون
راه در جهان یكی است و آن راه راستی است

جشن سده پر شگون

پنجشنبه 10 بهمن 1392 00:27

نویسنده : R.ash
به تو ای آتش اهورا داده درود و ستایش باد جشن سده، جشن چیره شدن بر آتش: سده یکی از جشنهای ملی ایرانیان است که هرسال به روز مهر از ماه بهمن و با آتش افروزی به هنگام غروب آفتاب برگزار میشود. در شیوه گاه شماری نیاکان ما دو فصل تابستان و زمستان وجود داشته است که زمستان از ماه آبان آغاز میشده است بنابراین جشن سده نیز یک سد روز پس از آن برگزار میشده است ویژگی آتش افروزی در جشن سده برای این است که سده چیره شدن و در اختیار درآوردن این آخشیج سودبخش را یاد آوری میکند. بیگمان مردم در آن زمان آتش را میشناختند و به شوند ایجاد آتش سوزیها شاید از آن بیم داشتند ولی چگونگی فراهم کردن و بکار گرفتن آتش را نیاموخته بودند. با گزارشی که در شاهنامه فردوسی برای هوشنگ شاه آمده ایرانیان آتش را در یک برخورد طبیعی در اختیار گرفتند.
روزی هوشنگ شاه با همراهانش برای شکار به کوه و دشت رفته بودند که ناگهان ماری دراز و سیاه از دور پدیدار شد.

یکی روز شاه ِ جهان سوی کوه / گذر کرد با چند کس هم گروه
 پدید آمد از دور چیزی دراز / سیه رنگ و تیره تن و تیز تار
 دو چشم از بر سر چو دو چشمه خون / ز دود ِ دهانش جهان تیره گون.

هوشنگ شاه سنگی از زمین بر میگیرد و به سوی مار پرتاب میکند تا شاید آنرا بکشد. هرآینه مار میگریزد و سنگ به سنگ دیگری برخورد میکند که جرقه ای از دل سنگ پدیدار میشود و به بوته های پیرامون سنگ میرسد با این شعله، بوته خشک آتش میگیرد و رازِ آتش افروزی نخستین بار برای ایرانیان آشکار میگردد.

نگاه کرد هوشنگ با هوش و سنگ / گرفتش یکی سنگ و شد تیز چنگ
به زور کیانی ، رهانید دست / جهانسوز مار از جهانجوی جست
بر آمد به سنگِ گران، سنگ خُرَد / همان و همین سنگ بشکست گرد
فروغی پدید آمد از هر دو سنگ / دل سنگ گشت از فروغ آذرنگ.

با فروزان شدن آتش و نوری که از بوته ها پدیدار میشود هوشنگ و همراهان به شگفت آمده و شادمان میشوند آنگاه خداوند را نیایش کردند که راز مهارکردنِ آتش را برای آنان آشکار کرده است. به شادمانی کشف آتش روشنایی را پرستش سوی ایرانیان میداند و آن روز را جشن میگیرند. این سنت همچنان به نام جشن سده برجا و پابرجا مانده است.

نشد مار کشته ولیکن ز راز / از آن طبع سنگ آتش آمد فراز
جهاندار پیش جهان آفرین / نیایش همی کرد و خواند آفرین
 که او را فروغی چنین هدیه داد / همین آتش آن گاه قبله نهاد.

این یابش و پیدایش ارزشمند ایرانیان مرزی بود میان جانورخویی و تمدن زیرا انسان پس از پیدا کردن آتش، از روشنایی و گرمای آن بهره گرفت، شبهای تیره را به روشنی دگرگون کرد و از غارنشینی کوچ کرده به شهرنشینی رسید. با نوآوری تازه در پیدایش و یابش آتش، انسان سفالسازی را آغاز کرد و به آرامی به شناخت فلزها رسید، چرخ تمدن با شتاب چشمگیر به چرخش درآمد. با مهار شدن آتش ایرانیان در یافتند که آتش برخی از ویژگیهای موجود زنده دیگر را در خود دارد. اگر به آن پیوسته خوراک نرسد یا اکسیژن آن بریده شود آتشی وجود نخواهد داشت. باد و بارن نیز سبب خاموش شدن آتش میگردد بنابراین از همان زمان پرستارانی برای آتش برگزیده شدند. چوب و هیزم برای آتش می آوردند برای آتش خانه هایی با معماری ساده و درخور آن ساختند که تاکنون نیز یادگارهای آن در ایران وجود دارد. پرستارانی برای نگهداری روشنایی آتش، چوب خوشبو برآن میگذارند.

 و آتشکده ها همچنان برای زرتشتیان یکی از پایگاه های نیایش اهورایی است. جشن سده، که یادگار هوشنگ شاه است تا به امروز همچنان به یادگار مانده است و از آن زمان تا کنون هر سال ایرانیان، به روز دهم بهمن ماه این جشن شکوهمند و شادی آور را در سرزمین ایران و در برخی از کشورهای دیگر جهان برگزار میکنند. خیام، اندیشمند و چامه سرای نیشابوری در نسک "نوروز نامه" خود آورده است: "هر سال تا به امروز جشن سده را پادشاهان نیک دوران در ایران و توران به جای می آوردند پس از آن تا به امروز، زمان این جشن به دست فراموشی سپرده شد و تنها زرتشتیان که نگهبان ِ سنن باستانی بوده و هستند این جشن باستانی را بر پا میداشتند " مردآویج زیاری در سال ٣٢٣ جشن سده بزرگ و باشکوهی را در شهر سپاهان برگزار کرد. جشن سده در زمان غزنویان نیز جشن سده دوباره گسترش یافت در آن زمان عنصری چامه سرای ایرانی در برگزاری یکی از جشنهای سده چکامه ای درباره این جشن برای سلطان محمود غزنوی خواند که آغاز آن چنین است:
سده جشن ملوک نامدار است / ز افریدون و از جم یادگار است.

 این جشن به این انگیزه سده نام گرفته است که سد روزپس از زمستان ِ بزرگ برگزار میشود به چم روز دهم بهمن هرسال که ماههای آبان، آذر ودی (٩٠ روز) و ١٠ روز از ماه بهمن، سد روز خواهد شد. فرخی سیستانی درباره زمان برگزاری جشن میگوید:

 از پی تهنیت روزنوآمد بر شاه / سدهً فرخ روز، دهم بهمن ماه.

 جشن سده یکی از جشنهای ملی ایرانیان است و برگزاری آن در پیوند به زرتشتیان ایران نیست چنانکه جشن نوروز و بزرگداشت شب چله را همهً ایرانیان پاس میدارند شایسته است تا دیگر جشنهای ایران باستان نیز که جنبهً دینی زرتشتی ندارد و برگرفته از پدیده های تاریخی، طبیعی و حماسی نیاکان ما در ایران است نیز همگانی شود و ایرانیان به برپایی آن افتخار کنند. همچنین جشنهای چون جشن سده (مهار شدن آتش) - جشن مهرگان (آیین پیمان و دوستی) - جشن تیرگان (حماسه آرش کمانگیر) - جشن اسپندگان (بزرگداشت جایگاه بانوان) از جشنهای ملی ایرانیان است.

(موبد کورش نیکنام)

جشن سده خجسته باد از آن زمان که هوشنگ شاه پیشدادی در ستیز با ماری سیاه که میتواند نشانه ای از تاریکی و نادانی باشد آتش را کشف نمود. بیگمان انسان به بزرگترین یافته جهان دست یافت و این خود شوندی برای پیشرفت و آسایش گردید. و از آنجا که ایرانیان سرآمد سودرسانی به دیگر مردمان بوده و هستند، گرامیداشت پیدایش آتش در پنجاه شبانه روز به نوروز خویشکاری این مردم گردیده است که در شامگاه روز مهر و بهمن ماه زرتشتی برابر دهم بهمن ماه خورشیدی رسمی، در جهت گستراندن مهر و دوستی و آرامش و آسایش در میان همه ی تبارها و نژادهای ایرانی و دیگر مردمان جهان؛ آتشی را که نماد اشا و راستی و عشق اهورایی میباشد را برفروزند و با اخگرهای آن هم نوا شوند که تا گردش جهان بر پا است و ماه بهمن برقرار، نیک اندیشی و خردورزی را از خود دور نکنند و تا روز مهر این ماه باشد بر پیمان خویش با دادار یکتا پایدار بمانند و آتش و آب و خاک و هوا را از آلودگیها دور داشته و بدینسان زیست بوم خویش را برای زندگانی پاینده دارند.

 پس در این روز آرزو کنیم که اندیشه هایمان چون برف بهمن پاک و مهرمان روزبه روز افزونتر و آتش عشق اهورایی بر دلهایمان تابنده باشد. جشن سده و پیدایش آتش بر همگان خجسته باد



دیدگاه ها : دیدگاه شما
برچسب ها: سده ، جشن سده ، زرتشت ، دهم بهمن جشن سده ، آتش نیایش ، پیدایش آتش ، جشنهای ملی ایرانیان ،